PROJE ADI: Yatalak Buzağılar için Tekerlekli Araba Üretimi
PROJE YÜRÜTÜCÜSÜ: Dr. Öğr. Üyesi Harun ÇINAR
PROJENİN KONUSU:
Doğumdan hemen önce, doğum sırasında ve sonrasında buzağı ölümlerinin oranı düve ve ineklerde %2-20 arasındadır (0rt: %5-8). Bu ölümlerin başlıca nedenleri; güç doğumlar %35, oksijen yetmezliği %30, diğer sebepler %15, bulaşıcı hastalıklar %5 ve doğmasal bozukluklar %5 olarak belirtilmektedir. Vakaların ortalama %25’inde de tanı konulamamaktadır. Ölümlerin %75’nin doğum esnasında veya doğumdan sonrası ilk bir saat içinde, %10’nun doğum öncesinde, %15’nin ise doğum sonrası 48 saat içerisinde gerçekleştiği belirtilmektedir. Bu dönemde ölen buzağıların yaklaşık %90’ı doğumun başlaması esnasında canlıdır. Bu durum buzağı kayıplarının büyük bölümünün doğum esnası, doğuma yardım girişimleri ve doğumdan hemen sonra gerçekleştiğini göstermektedir. Bu bağlamda, doğumun zamanının bilinmesi, doğum öncesi anneye gösterilecek özen ve doğuma yardımın uygun şekilde yapılması ve nihayet yeni doğanın yaşama şansının artırılması için gerekli tüm uygulamaların profesyonel şekilde gerçekleştirilmesi gerekmektedir. Sonuç olarak hayvancılık işletmelerinde doğumun sorunsuz bir şekilde gerçekleşmesi hem inek ve hem de buzağı sağlığı açısından çok önemlidir.
İneklere güç doğuma müdahale esnasında çiftçi, hayvan bakıcısı ve veteriner hekim tarafından uygulanan çekme işlemi ya da doğum sonrası inekler tarafında doğan buzağının üzerine basılması sonucu buzağı kırıkları meydana gelmektedir. Buzağılarda uzun ekstremite kırıklarına sıklıkla rastlanılmaktadır. Buzağılarda şekillenen kırıklar içerisinde en fazla metakarpus ve metatarsus daha sonra femur, tibia, radius-ulna, vertebra ve humerus kırıkları ile karşılaşılmaktadır. Meydana gelen bu kırıklar genellikle tek ya da iki bacakta birden şekillenenir. Kırıklara neden olan sebeplerin başında özellikle pelvik kanalın dar olması neticesinde güç doğuma yardım amacıyla yapılan bilinçsiz uygulamalar, hayvanın ayakta doğum yapması esnasında yavrunun zemine veya zemindeki kanala uygunsuz düşmesi, buzağının yatış pozisyonunda iken anne tarafından bacağına basılması, başka bir hayvan tarafından tekmelenmesi ve trafik kazası şeklinde sayılabilir. Genellikle bandaj uygulamaları, kırık olgularında konservatif tedavi seçeneğini oluşturmaktadır. Daha önce yapılan bir çalışmada buzağılarda çeşitli yöntemlerle kırık sağaltımı sonrası az da olsa ölümler meydana geldiği görülmüştür. Buzağı kırıkları açık ya da kapalı yöntemler uygulanarak tedavi edilirler. Kapalı yöntem olarak alçılı veya PVC bandaj uygulanırken; açık yöntemde ise intramedullar pin, plak ve eksternal fikzasyon uygulanmaktadır. Redüksiyon sonrası iyileşme süreci yaklaşık 45-60 gün arasında değişmektedir, bu süreçte iyileşme hasta sahibinin bakımı ile yakından ilişkilidir.
Bu süreçte bir diğer yetiştiricilik problemi ise doğum sonrası göbek bakımı yapılmamasına bağlı şekillenen göbek bölgesi enfeksiyonlarıdır. Göbek bölgesi enfeksiyonları ya da bu enfeksiyonların oluşturduğu poliartritis sonucu eklemlerde meydana gelen ciddi hasarlar sonucu kayıplar meydana gelmektedir. Bu duruma benzer olarak göbek bakımı yapılmayan buzağılarda ölümle sonuçlanan göbek enfeksiyonları ölümle sonuçlanabilmektedir. Göbek kordonun doğru kesimine ve temizlenmesine dikkat edilmelidir. Göbek kordonu bir karıştan uzun olmamalı. Buzağı doğduktan hemen sonra göbek kordonunu seyreltilmiş tentürdiyot solüsyonu içerisine daldırılarak iç ve dışı temizlenmelidir.
Göbek enfeksiyonları ile beraber eklemlerde enfeksiyonlarda meydana gelmektedir. Eklem hastalıklarının en yaygın nedenleri arasında Doğum sonrasında bakım şartlarına özen gösterilmemesi, Buzağılarda göbekten kaynaklı enfeksiyon ya da sistemik enfeksiyonların (solunum hastalığı, ishal v.b) şekillenmesi, Bağışıklık sistemini güçlendirecek uygulamaların yetersizliği (ağız sütünün yetersiz alınması v.b) irinli eklem hastalığı yer almaktadır. Bu nedenden dolayı buzağılar eklem hareketlerini çeşitli derecelerde kaybetmektedirler. Bu gibi durumlarda hasta sahipleri ağır vücut yapısındaki buzağı ile yeterince ilgilenememekte ve devamlı yatan buzağılarda yatalak yaraları ve çeşitli organ yetmezlikleri şekillenmekte ve tedavi sürecinde olan buzağılar ölmektedir. Bu da hem hayvanın maddi değerinde hem de tedavisi için harcanan para ile maddi kayıplar oluşturmaktadır. Eklem hastalıklarının lokal etkileri belirlendiğinde, enfeksiyonu kontrol altına almak ve eklem kıkırdağındaki yıkımlayıcı etkisini sınırlandırmak için hemen tedaviye başlanılması gerekmektedir. Yapılması gerekenler arasında, doğum sonrasında bakım şartlarına özen gösterilmeli ve göbek kordonu bakımı ihmal edilmemelidir.
Doğumdan itibaren buzağılar, çeşitli hastalıklar ile karşı karşıya kalabilmektedir. Bunların tedavisi, hastalığa göre yapılmalıdır. Ancak hastalığın iyileştirilmesinde tedavinin önemi kadar kadar operasyon sonrası bakımının da önemi vardır. Operasyon sonrası bakımların düzenli ve özenli yapılmaması, hastalığı daha da şiddetlendirebilmektedir.
PROJENİN AMACI:
Buluş öncesi uygulanan tedavi sürecinde ve cerrahi müdahale sonrası hasta buzağılar barınaklarda altına sap balyası serilerek bakılmaktadır. Bu bakım sürecinde hastalar uzun süreli olarak tek yanı üzerine yatmaktadırlar. Bu yatma sürecinde yer ile temas eden tarafta dolaşım sistemi bozulmakta ve zamanla dokularda nekrozlar (hücresel ölümler) meydana gelmektedir. Primer hastalık tedavi edilse bile bu kez tedavi sürecinde meydana gelen yaralar sebebiyle hastanın genel durumu daha da kötüleşerek ölümler meydana gelebilmektedir.
Buzağılarda ön arka ekstremite kırıkları, eklem ve göbek bölgesi enfeksiyonları, güç doğumda hatalı güç uygulamaya bağlı geçici olabilen felçler ile sıklıkla karşılaşılmaktadır. Tedavi süresince kötü bakım şartları sebebiyle de buzağı ölümleri şekillenmektedir. Benzer medikal ürünler diğer hayvan türlerinde mevcut iken, buzağılar ile ilgili ticari bir ürün bulunmamaktadır. Geliştirilecek ürün sayesinde abdomen (karın) operasyonları sonrasında kirli ahır zemini ile temasın önlenmesi, fıtıklarda yeniden tekrarlama riskinin azaltılması, kırıklarda stabilizasyonun sağlanması, sürekli yatmaya bağlı yaraların engellenmesi, hasta hayvana müdahalenin kolaylaştırılması ve hayvan refahının arttırılması amaçlanmaktadır.
Bu çalışmanın amacı, çeşitli nedenlerle uzun süreli tedavi gören buzağılarda kayıpları azaltacak ve bakımı kolaylaştıracak bir ürün geliştirmektir. Bu ürünün patentinin alınması amaçlanmıştır.
PROJENİN BÖLGESEL KATKISI:
Bu çalışmada buzağılarda sıklıkla meydana gelen ön ve arka ekstremite kırıkları, geçici felçler, metabolik hastalıklar, eklemlerde oluşan enfeksiyonlar (artritis), göbek bölgesinde (omphalitis, omphaloplebitis, omphaloartritis, urakus empiyemi vb.) meydana gelen enfeksiyonların operasyonları sonrası buzağılarda uzun süre kirli ve sert zeminli ortamlarda yatmalara bağlı çeşitli yaralar (dekübitis) şekillenmekte ve sonucunda ölümler meydana gelmektedir. Bu durumlar neticesinde hasta tedavi edilse dahi yatmaya bağlı oluşan yaralar neticesinde ölümler şekillenmektedir. Bu proje ile azımsanamayacak derecede olan yatalak buzağı ölümlerinin önüne geçmeyi hedeflemekteyiz.
“Üretilen bu araba ile buzağıların tedavi sürecinde sternal (pozisyonda) ve ayakta durması sağlanacaktır.”
• Sternal pozisyonun sağlayacağı faydalar;
Yatalak yaralarının oluşumu engellenecek,
İç organlarda yatmaya bağlı gelişecek doku hasarı en aza indirilecek (özellikle yattığı tarafta bulunan akciğer ödemi),
Sindirim faaliyetlerinde oluşacak aksaklıklar giderilecek, çünkü ruminantlarda bulunan fermantatif sindirim sisteminde oluşacak gazlar uzaklaştırılabilecek,
Hareketler sırasında meydana gelen yaralar azalacak.
• Ayakta durmasıyla sağlanacak faydalar;
Yürüyüş sürecinde fizik tedavi amacıyla kırıkların iyileşmesini hızlandıracak,
Yer ile temas azaltılarak altlıktan gelecek mikroplar azaltılacak,
Hastanın taşınması sağlanacak öncelikle iyi havalarda açık alana çıkarılarak gün ışığı alımı arttırılacak ve kırık iyileşmesine ve üst solunum sistemi hastalıklarında temiz hava alması sağlanacak,
Kırık operasyonları sonrası uygulanan bandajın temiz kalması sağlanacak,
Yükseklik ayarı sayesinde yürütülerek kasların zayıflaması önlenecektir.
Ayrıca, ürünün hayvan sağlığında kullanılmak amacıyla üretilmiş olup yetiştiriciler, hayvan sağlığı çalışanları tarafından kullanılması öngörülmektedir. Bunun dışında ürünün hayvan hastanelerine, veteriner kliniklerine, büyükbaş hayvancılık işletmelerine, köy ve çiftçi kooperatiflerine satışı düşünülmektedir.
PROJENİN TOPLUMSAL KATKISI:
Ülkemizde çok yüksek düzeyde seyreden buzağı ölümlerine neden olan çeşitli faktörler ve hastalıklar hem çiftçilerimizin hem de ülkemizin ekonomisine ciddi zararlar vermektedir.
Türkiye’de artan nüfusa karşın üretim yetersizliğine bağlı olarak kasaplık ve damızlık hayvan ihtiyacı ithalatla giderilmeye çalışılmaktadır. Bu tabloyu tersine çevirmek mümkündür. Bunun için en pratik ve kısa vadede sonuç alınabilecek yöntem buzağı kayıplarını azaltmaktır. Hayvancılık işletmelerindeki buzağı kayıpları iki açıdan değerlendirilmelidir. Birincisi doğumdan 180. güne kadar olan dönemdeki hastalıklar ve buna bağlı buzağı ölümleri; ikincisi ise hayvanın gebe kalmasının gecikmesine bağlı kayıplardır. Her iki duruma bağlı ekonomik kayıpların yaklaşık 2 kat artabileceği bildirilmektedir. Buzağı ölümleri, işletmeleri önemli bir gelir kaleminden mahrum bıraktığı gibi sürü büyüklüğünün korunması için dışarıdan zorunlu damızlık adayı genç hayvanların satın alınmasına neden olabilmektedir. Sütçü sığır yetiştiriciliğinde en büyük kayıplar yeni doğan döneminde (doğum sonrası ilk 24 saat-28 günlük dönem) oluşmaktadır. Yoğun yetiştiricilik sistemlerinde yeni doğan buzağı kayıplarının %6-16 arasında olduğu rapor edilmektedir. Sonuç olarak buzağı kayıpları sığırcılık işletmelerinde işletmenin varlığı ve sürdürülebilirliğinin en önemli faktörlerinin başında gelmektedir.
Hayvan refahının artırılması bu geliştirilen ürünün amaçlarından biridir. Sağlıklı bir buzağı yetiştirmek için refah önemlidir. Buzağı refahı; beslenme ve sağlık programları, taşıma ve bakıcı etkileşimi, sürü iletişimi, boynuzsuzlaştırma gibi çok çeşitli barınma ve çevresel faktörlerden etkilenmektedir. Hayvan refahı uygulamaları ile buzağı sağlığı korunduğundan, ülkemizde önemli ekonomik zararlara neden olan buzağı kayıpları büyük ölçüde önlenebilir.
Bu durumlara bakıldığında; buzağı kayıpları uluslararası bir refah sorunudur. Sorunlu çiftliklerde problemlerin tanımlanması ve risk faktörlerinin azaltılmasına odaklanılmalıdır. Özellikle açıklanamayan ölü doğumlar hakkındaki bilgi boşlukları doldurulmalıdır. Ekonomik, çevresel olarak sürdürülebilir bir işletmecilik anlayışı ile süt ineklerinin ve buzağıların hastalıklarının önlenmesi, sağlığının korunması ve hayvan refahının sağlanmasında veteriner hekimlerin merkezi rolü vardır. Sağlıklı yetiştirme şartlarının oluşturulması ve karlılık için veteriner hekim, çiftlik danışmanı, işletme personeli ve karar verici konumundaki işletme sahipleri işbirliği yapmalı ve işletmeye özel, buzağı sağlık yönetim programları uygulanmalıdır.
Çeşitli hastalıklara ve nedenlere bağlı olarak meydana gelen buzağı ölümleri hem çiftçilerimizin hem de ülkemizin ekonomisine ciddi zararlar vermektedir. Bu proje ile tedavi uygulaması sonrası bakım şartlarının olumsuzluğu nedeniyle meydana gelen buzağı ölümlerinin önüne geçilmesi planlanmaktadır.
Hayvan hastalıklarının kontrol altına alınması ve elimine edilmesi amacıyla geliştirilecek ürün sayesinde abdomen (karın) operasyonları sonrasında kirli ahır zemini ile temasın önlenmesi, fıtıklarda yeniden tekrarlama riskinin azaltılması, kırıklarda stabilizasyonun sağlanması, sürekli yatmaya bağlı yaraların engellenmesi, hasta hayvana müdahalenin kolaylaştırılması ve hayvan refahının arttırılması amaçlanmaktadır.