PROJE ADI:
Çiftlik İzleme ve Yönetim Sistemi
PROJE YÜRÜTÜCÜSÜ:
Doç. Dr. Onur SEVLİ
PROJENİN KONUSU:
Tarımsal üretim sürdürülebilir bir yaşam ve ekonomik dinamikler açısından büyük bir öneme sahiptir. Tarımsal üretim içerisinde hayvancılık ve hayvancılık sektörü içerisinde de süt üretiminin önemi büyüktür. Ülkemizde ve özellikle içinde bulunduğumuz Burdur ili bölgesinde süt sığırı yetiştiriciliği büyük bir ekonomik öneme ve potansiyele sahiptir. Sağlıklı ve yüksek verimli bir üretimin temelinde ise öncelikli olarak eldeki kaynakların tanınması ve izlenebilirliği gelmektedir. Sağlıklı bir kayıt sistemi üzerinden elde edilecek olan veriler sürecin dünü ve bugünü hakkında bilgiler sunacak ve geleceğe dair istikrarlı öngörülerde bulunma ve politikalar geliştirmeyi sağlayacaktır.
Veri kayıt sistemleri tüm alanlarda olduğu gibi tarımsal üretim ve hayvancılık alanında da analiz ve izlenebilirlik açısından büyük bir öneme sahiptir. Veri üzerinden yapılacak olan doğru yorumlamalarla geleceğe dair gerçekçi planlamalar yapılabilmektedir. Bu anlamda süt üretimi alanında izlenebilirliğin öneminin farkında olan ülkeler ve özellikle büyük ölçekli profesyonel işletmeler ihtiyaçlarına cevap verecek kayıt sistemleri üretmekte ya da temin etmektedir. İsrail, Almanya, Hollanda gibi ülkelerin bu konuda geliştirmiş oldukları yazılım ve entegre kayıt sistemleri dünya pazarında da büyük bir paya sahiptir.
Hızla büyüyen ve her geçen gün önemi artan hayvancılık ve süt sığırcılığı alanında gerçekleştirilen kayıt işlemi ve uygulanan kayıt sistemleri sektörün büyüklüğüne nazaran son derece kısıtlıdır. Dünyanın farklı bölgelerinde olduğu gibi ülkemizde de henüz sağlıklı, bütüncül ve geniş ölçekte erişilebilir bir kayıt sistemi mevcut değildir. Bu anlamda kayıt dışı hayvan varlığı ve süt üretiminin payı azımsanamayacak düzeyde ve bu konudaki veriler yaklaşık tahminlerden ibarettir. Oysa sağlıklı veri kaydı eldeki potansiyelin keşfi, üretimin planlanması, ekonominin yönetilmesi ve doğru planlamalarla büyütülmesi açısından kritik önem taşımaktadır.
Ülkemizde ve bölgemizde veri kayıt sistemleri orta üzeri ve büyük işletmelerde belirli düzeylerde uygulanmakta ve kullanılan sistemler büyük ölçekte yabancı firmaların ürünlerinden oluşmaktadır. Uygulamalarda dışa bağımlılık, donanım maliyetlerine eşdeğer yazılım maliyetleri, evrensel donanımların bulunmaması, yazılım ve donanımlar arası sıkı bağlılık ve kapalı sistemler nedeniyle veri kayıt sistemlerinin kurulumları özellikle küçük ve orta ölçek işletmeler için bir külfet teşkil edip, çoğu durumda erişilmez kalmaktadır. Ayrıca mevcut sistemlerin lokal ölçekte olması, platform bağımlı yazılımlardan oluşması uygulanabilirliği düşürmekte, işletmeye ek bilişim altyapısı kurulum maliyetleri getirmektedir.
Bu anlamda sektörün sıkıntı ve ihtiyaçları göz önüne alınarak, herkes tarafından minimum maliyetlerle erişilebilir bir veri kayıt sisteminin oluşturulması düşüncesinden hareketle Çiftlik İzleme ve Yönetim Sistemi (ÇİYS) projesi geliştirilmiştir. Proje, bir işletmedeki hayvan varlığının kaydı, süt üretimi odağında verim takibi, kayıtlı soy bilgisi ile doğum öncesinden başlayıp, doğum ve hayvanın kesim vb. yolla çiftlikten çıkışına kadar olan süreçteki takibi, medikal işlemler, periyodik işlemler, rasyon ve yemleme, üreme ve kondisyon kaydı, stok takibi gibi geniş bir yelpazede, bir işletmenin ihtiyaçlarına cevap verecek ölçekte bir kayıt, takip ve raporlama sistemi sunmaktadır.
PROJENİN AMACI:
Projenin temel odağı hayvancılık alanında ülkemizin acil ve öncelikli ihtiyacı olan büyükbaş hayvancılık sektöründeki tüm paydaşların işbirliği ve eşgüdüm içerisinde faaliyet gösterebilecekleri, işletmelerde verim ve kalite artışı sağlayacak, ülkemizin hayvancılık alanında kendine yeter biz düzeye ulaşmasına, elit sürü oluşturulmasına katkıda bulunacak, yenilikçi ve bilgisayar destekli bir işletim modelinin oluşturulmasıdır. Mevcut durumda küçük ve orta boy işletmeler hayvan varlığına ilişkin kayıtları sağlıklı şekilde tutamazken, büyük boy işletmelerde bu kayıtlar yurtdışı menşeli yazılım sistemlerinde tutulmakta ancak değerlendirme ve karar destek amaçlı kullanılabilecek bilgiler sağlıklı yorumlanamamakta hem de bu bilgiyi uzman şekilde değerlendirebilecek sağlam bir altyapı bulunmamaktadır. Bu kapsamda yem tüketiminden süt üretim verimliliğine, hayvan refahından ortam hijyenine, literatüre geçmiş değerlendirme araçlarının (damızlık seçimi, lineer skorlama, vücut kondisyon skorlama vb.) yaygınlaştırılmasına, çiftliklerin uzaktan izleminden merkezi bir karar alma ve strateji geliştirme yapısının kurulumuna kadar sektörü mümkün olan en geniş pencereden ele alan, akademik bilgi birikimini teknoloji ve saha tecrübesi/beklentileri ile bütünleştiren bir modelin geliştirilmesi ve uygulanması hedeflenmektedir.
Projenin temel amaçları:
• Küçük/Orta/Büyük boy işletmeleri (üreticileri), Küçükbaş/Büyükbaş damızlık/yetiştirici/üretici birliklerini, Tarım Kredi Kooperatiflerini/İl Tarım Müdürlüklerini ve nihayetinde üniversiteyi birbirine entegre ederek ülkemize ve dünyaya örnek olabilecek nitelikte çıktılar elde edilmesine imkan verecek etkin yönetim ve işletim sağlayan bir modeli kurmak,
• Bölge çiftliklerinin kapasitelerinin, insan kaynağı yetkinliğinin ve teknolojik altyapısının iyileştirilmesine katkı sağlamak ,
• Modelin ve altyapının pilot işletmelerde uygulamasını gerçekleştirmek,
• Bu sayede ülke genelinde uygulanabilir, yüksek verimliliği ülkesel boyutta izlemi hedefleyen, ülkemizde hayvancılığın kendine yeter ve sürdürülebilir hale getirilmesine katkı sağlayabilecek bir yaklaşımı oluşturmaktır.
Yukarıda betimlenen genel amaç doğrultusunda aşağıdaki hedeflere ulaşılması beklenmektedir:
• Bölgedeki çiftliklerin alana dönük en iyi uygulama pratiklerine uygun bir şekilde faaliyet göstermesine ve standardizasyonuna katkı sağlayacak bilişim altyapısına erişebilmesi,
• Performansı yüksek olan hayvanların sistemdeki verimlilik kayıtları üzerinden tespit edilmesi, bunun ülkemizde elit sürü oluşturmaya ve böylece de orta vadede kendine yeterlilik sağlamaya dönük çalışmalara katkı sağlaması,
• Bölgede sektörde görev yapan tüm paydaşların (işletme sahipleri, çiftlik çalışanları, üretici ve yetiştirici birlikleri, tarım kredi kooperatifleri, üniversite, gıda, tarım ve hayvancılık bakanlığı birimleri) eşgüdüm ve işbirliği içerisinde ortak amaçlar için birlikte hareket edebilecekleri bir işletim modeli oluşturulması,
• Bölgedeki çiftliklerde görevli saha çalışanlarının mesleki yeterliliklerinin arttırılması, böylece bölgedeki işletmelerin de kapasitelerinin geliştirilmesi,
• Bölgedeki çiftliklere bilimsel ve teknik danışmanlık hizmetlerinin sağlanması, üniversitemiz bünyesindeki akademik bilgi birikiminin bölge çiftliklerine bir başka deyişle sektöre aktarılması, gerçek hayat uygulamalarına yansıtılması,
• Bölgedeki çiftliklerin sorunlarına ve performans sıkıntılarına anlık olarak müdahale edilebilecek anlık uyarı mekanizmalarının hayata geçirilmesi,
• Bölgesel düzeyde hayvani çiftlik envanterinin çıkartılması, bu verilerden yola çıkarak bölgede büyükbaş hayvancılık ile ilgili mevcut durumun kanıta ve veriye dayalı olarak tespiti, bunun bir referans karşılaştırma noktası olarak belirlenmesi. Bu referans noktası temel alınarak bölge ve ülke kalkınma planları ile uyumlu hedeflerin ve kalite göstergelerinin tespit edilmesi. Hedef ve göstergelere uyumun sürekli kontrolünün sağlanabilmesi,
• Proje sırasında gerçekleştirilecek bilgilendirme etkinlikleri ile bölgedeki paydaşların konuya dönük farkındalığının ve bilgi birikiminin arttırılması,
• Pilot çiftliklerin ardından önerilen modelin tüm bölgeye yaygınlaştırılması ve böylece bölgemizin büyükbaş hayvancılık sektörünün gelişiminde öncü ve lider bir konuma ulaştırılması,
• Proje sırasında elde edilecek veriler ile bilimsel yayınların oluşturulması, ülkemizin ve üniversite akademisyenlerimizin uluslararası akademik platformlardaki prestijinin arttırılması,
• Önerilen bilgisayar destekli işletim modelinin tüm Türkiye’ye örnek teşkil edecek bir hizmet modeli olarak karar vericilere sunulması ,
• Hayvancılık çevre sektörlerinin de gelişimine katkıda bulunulmasıdır.
PROJENİN BÖLGESEL KATKISI:
Proje sırasında ve sonrasında sektöre bölgesel ve ulusal düzeyde sağlanacak katkılar ve sektör paydaşlarının potansiyel kazanımları aşağıda ana maddeler halinde özetlenebilir.
• Projede önerilen modelin işletime geçirilmesi sürecinde bölgedeki küçük/orta ve büyük boyutlu işletmelerin modernizasyonu için ihtiyaç duyulan teknolojik araçlara erişimi sağlanmış olacaktır. Böylece bu işletmelerin daha verimli ve karlı faaliyet göstermesine imkân sunulmaktadır.
• Proje sırasında sektörün paydaşları bir araya getirilmiş olacak, sektörde farklı paydaşlar arasındaki iletişim ve koordinasyon problemleri nedeniyle ortaya çıkan sorunların giderilmesi, bu paydaşlar arasındaki işbirliklerinin güçlendirilmesi sağlanacaktır. Bölgesel düzeyde interaktif etkileşim içerisinde bir bölgesel hayvancılık ekosistemi kurulmuş olacaktır.
• Oluşturulacak altyapı ve sunulacak hizmetler ile üniversitedeki bilgi birikiminin konuya dönük birlik, kooperatif ve işletmelere aktif olarak aktarılması, bu bilgi birikiminin işletmelerin geliştirilmesi amacıyla kullanılması ve bunun kalıcılığı sağlanacaktır. Proje paydaşları içerisinde yer alan üretici birliklerinin de üyeleri, saha veteriner hekimleri ve işletmeler ile koordinasyonu ve bilgi paylaşımı da arttırılmış olacaktır.
• Çiftlikte görev yapan sektör çalışanlarına yapılacak geri bildirimler ile işletmelerin kapasiteleri güçlendirilecek, bu işletmeler tarafından sunulan ürün ve hizmetlerde kalite artışı sağlanacaktır.
• Bölgedeki çiftliklerin üniversite tarafından desteklenen, son teknoloji yazılım sistemleri ile donatılmış, en iyi uygulama pratikleri ile uyumlu olacak şekilde hizmet veren çiftlikler haline dönüştürülmesi ile hayvan refahı, hayvan sağlığı ve dolayısıyla da nihai ürünün gıda güvenliği, kalitesi ve ekonomik değeri arttırılmış olacaktır.
• Proje kapsamında geliştirilecek olan bölgesel bilgi ağının içereceği uyarı ve karar destek araçları ile işletmelere uluslararası standartlarla uyumlu olmayan ve/veya verim düşüşüne neden olabilecek uygulamalar ile ilgili anlık uyarılar üretilecek ve bu konuların çözümü için alternatif önlemler hızlıca harekete geçirilebilecektir.
• Oluşturulacak bölgesel bilgi ağında toplanacak olan verilerin veri madenciliği teknikleri kullanılarak yapılacak analizleri ile;
- Çiftliklerin aynı tür ve büyüklükte olan diğer çiftliklere göre performansı kıyaslanabilecek, böylece çiftlik sahipleri uygun geri bildirimler alıp düzeltici önleyici faaliyetleri uygulamaya geçirebileceklerdir.
- Çiftlik, çiftlik tipi ve bölge bazında hayvancılık uygulamalarının kalitesini gösterir kalite gösterge demetlerinin analizi yapılabilecek, bu verilerden yola çıkarak bölgenin ve sektörün darboğazları tespit edilerek uygun stratejiler geliştirilebilecektir.
- Bölgesel düzeyde zaman bağlı değişimlerin takip edilmesi, buradan yola çıkarak ileri dönük projeksiyon ve tahminlerin oluşturulabilmesi mümkün olabilecektir. Bu çıkarım ve analizlerden yola çıkarak bölgesel düzeyde sektöre dönük eğitim planlamaları, strateji ve politika geliştirmek mümkün olabilecektir.
• Bölgeden toplanacak verilerin analizi ile yüksek verimliliğe sahip hayvanların tespit edilmesi, sonrasında bu hayvanların yapılacak doğrulama çalışmaları ile damızlık amaçlı kullanım potansiyellerinin analiz edilmesi ile yerli damızlık hayvanların geliştirilmesine katkıda bulunulması sağlanacaktır. Böylece orta ve uzun vadede ulusal hayvancılık sisteminin kendine yeter hale gelmesine ve hatta ötesinde damızlık hayvan ihracatı yapabilir noktaya ulaşmasına da katkıda bulunulmuş olacaktır.
• Proje sonucunda önerilen bilgisayar destekli işleyiş modeli, geçerlenmiş ve başarı kanıtlanmış bir model olacağından, bu modelin farklı bölgelere ve sonrasında ulusal düzeyde işletime geçirilmesi mümkün olabilecektir. Böylece yukarıda sıralanan tüm kazanımlar sadece bölgesel değil ulusal hayvancılık sisteminde dramatik iyileşmeler sağlayacak ve ülkemizin bu alandaki hak ettiği öcü konuma kavuşmasına imkan verecek bir yapıya dönüşecektir.
• Ortaya çıkan ürünler ve bilgi birikimi ile tüm ülke genelinde kullanılabilecek ve hatta uluslararası alanda ciddi bilgi ve yazılım altyapıları ortaya çıkartılmış olacaktır ve bunların ulusal ve uluslararası ölçekte pazarlanması ile ülkemiz bu alanda bilgi ve ürün ihraç edebilir bir konuma dahi erişebilecektir.
• Gerçekleştirilen ithalatın kademeli olarak azaltılarak ülkenin bir yandan kendi hayvan ihtiyacını karşılarken bir yandan da ithalatın getirdiği risklerin (hastalıkların yayılması, yeni hayvan hastalıklarının ülkemize görülmeye başlanması, toplum sağlığı riskleri, vb.) azaltılmasına katkıda bulunulacaktır.
• Bölgedeki işletmeler ile kurulacak entegrasyon sayesinde uluslararası düzeyde güçlü bir merkez olarak anılıp özellikle hayvan hastalıklarında kullanılan ilaçların klinik denemelerinin/araştırmalarının yapıldığı bir aday merkez haline gelme imkanına erişilecektir.
PROJENİN TOPLUMSAL KATKISI:
Hayvancılık sektörünün en büyük sorunlarından biri sağlıklı veri kaydıdır. Verilerini düzenli olarak kayıt altında tutan işletme sayısı sınırlı olup, ülkedeki hayvan sayısı ve hayvancılığa dayalı üretim düzeyi tahmini rakamlarla ifade edilip net ölçümler yapılamamaktadır. Sağlıklı veri kaydı için veri kayıt sistemleri gerekmekte, bu sistemlerin kurulumları ise işletmeye ciddi maliyetler getirmektedir. Ayrıca yerli kayıt sistemleri piyasada yeterli düzeyde olmayıp, yabancı kaynaklı sistemler kullanılmaktadır.
Tüm bu sorunlar sağlıklı veri kaydına yönelik, minimum maliyetli, yerli ve milli bir çözüme olan ihtiyacı vurgulamaktadır. Geliştirilen ÇİYS projesi, bir işletmedeki hayvan varlığının kaydı, süt üretimi odağında verim takibi, kayıtlı soy bilgisi ile doğum öncesinden başlayıp, doğum ve hayvanın kesim vb. yolla çiftlikten çıkışına kadar olan süreçteki takibi, medikal işlemler, periyodik işlemler, rasyon ve yemleme, üreme ve kondisyon kaydı, stok takibi gibi geniş bir yelpazede, bir işletmenin ihtiyaçlarına cevap verecek ölçekte bir kayıt, takip ve raporlama sistemi sunmaktadır. ÇİYS projesi, küçük işletmeleri de kapsayacak şekilde her ölçekteki işletmeye minimum maliyetle maksimum özellikli bir kayıt, izleme ve yönetim sistemi sunmaktadır.
ÇİYS bir ekosistem olup içerisinde çiftlik yönetimi, laboratuvar, tartım ve sağım sistemlerine bağlantıyı sağlayan ara yüzler ile esnek ve ölçeklenebilir bir altyapı sunmaktadır. Web tabanlı bir sistem oluşu işletmeler için bilgi teknolojileri ve depolama maliyetini sıfıra indirmekte; verilerin ölçeklenebilir bir bulut altyapısında depolanması ve işlenmesine imkân sağlamakta; aynı anda çok sayıda kullanıcıya performanslı bir şekilde hizmet sunmakta; güncelleme ve iyileştirmelerin tek noktandan ve anında tüm kullanıcılara yansıtılmasını sağlamaktadır. ÇİYS projesi Burdur Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi’nin uzman kimliği ile sahayı bütünleştirmekte, sistem üzerinde yer alan verilerin lokal, bölgesel, genel ölçekte analizleri ve karşılaştırmaları, üniversitenin akademik bilgi birikimi ve sektörün saha deneyimleri ile birleştirilerek hayvancılık sahasına katma değer olarak sunulmaktadır.
ÇİYS projesi sunduğu uygulama programlama ara yüzleri ile daha sonra geliştirilecek çiftlik donanımları ile entegrasyon kabiliyetine sahip bir çerçeve oluşturmaktadır. Mevcut kayıt sistemleri ile entegre olabilmekte, çiftliklerin ÇİYS sistemine kademeli geçişi için de uygun bir altyapı sağlamaktadır.
ÇİYS hayvancılık alanında bölgenin ve ülkenin en büyük ihtiyaçlarından biri olan sağlıklı veri kaydı, izleme ve yönetimi sağlayan tamamı yerli ve milli bir ekosistemdir. Sağlıklı veriler üzerinden bölge ve ülke verilerinin analiz edilerek geleceğe dönük sağlıklı projeksiyonlar oluşturulmasına, en az maliyetle maksimum verimin sağlanmasına, ülkenin dışa bağımlılığının azaltılmasına imkan sunan, ihraç potansiyeli olan, gelecek vaadeden bir projedir.