Alternative Roughage Research & Extensive Livestock Application in Wet-Dry Pasture Mixtures

PROJE ADI:

Alternatif Kaba Yem Araştırması & Sulu-Kuru Mera Karışımlarında Ekstansif Hayvancılık Uygulaması

PROJE YÜRÜTÜCÜSÜ:

Doç. Dr. Hıdır GÜMÜŞ

PROJENİN KONUSU:

Burdur hayvancılığımızın geliştirilmesinde çözülmesi gereken en önemli sorunlardan biri kaliteli, ucuz ve bol kaba yem ihtiyacının düzenli karşılanmasıdır. Değişen iklim koşullarında çayır ve meraların verimli kullanılabilmesi stratejik açıdan önemlidir. Tarım alanları hem insanlar hem de hayvanlar için yetersiz kaldığı için üretilen her türlü kaba yem bölgemizde önem arz etmektedir.
2019 yılı sonbahar ayında arazilere çeşitli alternatif kaba yemler ekilmiştir. Her sene ekilen yemlerden dönemsel olarak örnekler alınarak ve In vitro analiz ile (Ancom fiber 2000, Daisy Incubator ve gaz üretim tekniği) Weende analiz yöntemleri (Kuru madde, Ham protein, Ham selüloz, Ham yağ, Ham kül) uygulanarak kaliteleri belirlenmiştir. 2020 yılı ve 2021 yılı sonbahar aylarında 2019 yılında iyi verim alınan kaba yemler ekilmiştir. In vitro analiz sonuçlarına göre uygun olan yemlerin In vivo denemeleri yapılarak 2023 yılında Burdur bölgesinin coğrafik yapısına ve iklimine uygun kaliteli kaba yemler kazandırılması amaçlanmıştır.
Hidrofonik sulama sistemleri (Hasılmatik) serin iklim tahıl tohumlarından, topraksız tarım teknolojisi ile düşük maliyetli, besin değeri yüksek, taze yeşil yem (hasıl) yetiştirmek için geliştirilmiş, “Yeşil Yem Üretim Tesisidir”. Yüksek kaliteli tohumlar özel geliştirilmiş tavalara serilerek, zaman ayarlı otomatik sulama sistemleri ile sulanır ve sistem hızlı büyümeyi sağlayacak sıcaklığı otomatik olarak kendisi ayarlar. 1 kg arpa tohumundan 7 günde 7-9 kg yeşil taze yem (hasıl) verimi elde edilmesini sağlayan Hidrofonik sulama sistemleri (Hasılmatik) ile farklı kaba yemlerin hızlı üretimi araştırılmaktadır. Elde edilecek hasıllar ile büyükbaş ve küçükbaş hayvan çiftlikleri yarış atları, özel cins at çiftlikleri ve serbest dolaşımlı tavuk vb kanatlı çiftlikleri için her daim alternatif taze ot sağlanması planlanmaktadır. Burdur bölgesinde kış ayları sert ve soğuk geçtiğinden dolayı kaba yem eksikliğini kapatmak için Hidrofonik sulama sistemleri (Hasılmatik) kullanılmaktadır.
Burdur Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi, İstiklal Yerleşkesi kampüs alanına 2019 ve 2021 yıllarında silajlık ayçiçeği (Helianthus annuus L.; Kaan) ve aspir tohumu (Carthamus tinctorius L.; Asol) ekilmiştir. Bu araziler kurak arazi olup hiç sulama yapılmamıştır. Söz konusu bitkilerden örnek alınmış besin madde analizleri ve sindirim denemeleri yapılmıştır. Biçilen bitkilerin silajları yapılmıştır. Silaj grupları ayçiçeği silajı, aspir silajı ve %50 ayçiçeği silajı ve %50 aspir silajı olarak dizayn edilmiştir.
Burdur Merkez’de özel bir işletme sahibinden temin edilen araziye lenox tohumu (Brassica rapa L.) ekilmiştir. Ekilen arazilerde sulama yapılmamıştır. Belli aralıklarla örnekler alınıp besin madde analizleri ve sindirim denemeleri yapılmıştır. Burdur Merkez’de özel bir işletme sahibinden temin edilen araziye tarihinde 5 kg Ryegrass (Lolium multiflorum, Caramba) yem bitkisi tohumu ekilmiştir. Ekilen arazilerde sulama yapılmamıştır. Belli aralıklarla örnekler alınıp besin madde analizleri ve sindirim denemeleri yapılmıştır.
2019 yılı sonbahar döneminde ekilen projemiz kapsamında yer almayan ve üniversitemiz arazilerinde yetişebilen diğer kaba yemlerden de örnekler alınarak besin madde analizleri ve sindirim denemeleri yapılmıştır. Burdur Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi, İstiklal Yerleşkesi Kampüs alanına ekimi yapılmış diğer Kızıltan 91 buğday çeşidi, 1252 buğday çeşidi, Tosun Bey buğday çeşidi, Bezostaja buğday çeşidi, korunga, çavdar, Tacettin Bey tritikale çeşidi, Karma tritikale çeşidi, Melih Bey tritikale çeşidi, Ümran Hanım tritikale çeşidi, Larende arpa çeşidi, Maksim arpa çeşidi, Tarım 92 arpa çeşidi, Bravo arpa çeşidinden alınan örneklerin besin madde analizleri ve sonrasında in vitro sindirim denemesi yapılmıştır.
 

PROJENİN AMACI:

Burdur yöresinde alternatif kaliteli ve yeterli kaba yem kaynaklarının üretilmesi ve kalitelerinin belirlenmesi (Kuru madde, Ham protein, Ham selüloz, Ham yağ, Ham kül, Ancom fiber 2000, Daisy Incubator ve gaz üretim tekniği),
Üniversite arazimize uygun (kurak ve sulak bölgeleri için) efektif kaba yemlerin ekilmesi, bu bölgeye en uygun bitkilerin belirlenmesi,
Küçük ruminatlar (koyun, keçi) ve büyük ruminat (Besi sığırı, süt sığırı) beslemesinin en ekonomik ve en sağlıklı yapılabilmesi.
Elde edilecek bitkilerde, in vitro sindirilibilerlik analizleri (Ancom fiber 2000, Daisy Incubator ve gaz üretim tekniği) ve besin madde analizleri yapılacak ve öngörülen bitkilerin kalite değerleri temel alınarak söz konusu bitkiler uygun miktarlarda ruminant rasyonlarına eklenecektir.
Yetiştiriciler tarafından hali hazırda kullanılan ama yeterli bilimsel verisi olmayan yem bitkilerinin (Lenox (Brassica rapa L.), Silajlık ayçiçeği (Helianthus annuus L.; Kaan), Aspir (Carthamus tinctorius L.; Asol), Ryegrass (Lolium multiflorum, Caramba)) hayvan beslemede kullanılabilirliğinin bilimsel olarak ortaya konulması amaçlanmaktadır.
Kış ayında taze ot elde etmek [Hidrofonik sulama sistemleri (Hasılmatik)]. Özellikle kış aylarında kaba yem eksikliğinden dolayı oluşabilecek metabolik hastalıkların önüne geçilmesi amaçlanmaktadır.
Merada münavabeli ekstansif hayvancılık modelinin oluşturulması.
Mera araştırmasının birinci yılında her biri 15 dekar büyüklüğünde sulu ve kuru koşullarda olacak şekilde iki farklı yapay mera tesis edilecek, her bir mera 3 dekar büyüklüğünde 5 bölümden oluşturulacaktır. Sulu koşullarda kullanılacak yapay mera karışımı; Medicago sativa L. (%15) + Trifolium repens L. (%15) + Festuca arundinacea S. (%30) + Bromus inermis L. (%40), kuru koşullarda kullanılacak yapay mera karışımı; Medicago sativa L. (%15) + Onobrychis sativa Lam. (%15) + Agropyron cristatum L. (%40) + Bromus inermis L. (%30) şeklinde oluşturulacaktır. Mera tesisinin ikinci ve üçüncü yıllarında otlatma mevsimi boyunca hayvanlarla otlatma uygulamaları yapılacaktır.
Hedefimiz hem yem bitkisi üretimde, hem de hayvancılık alanında bölgesel kalkınmayı destekleyen bir üniversite olmaktır.
Kaba yem kalite analiz laboratuvarı kurulacaktır.
Üreticilerimizden gelecek yemlerin analizleri yapılarak uygun rasyonlar hazırlanacaktır.

PROJENİN BÖLGESEL KATKISI:

Bölgemizde ve ülkemizde son yılların en kurak dönemini yaşanmaktadır. Bununla birlikte kimi bölgelerde yaşanan su sıkıntısı ve kimi bölgelerde yapılan vahşi sulama ile birlikte suyun irrasyonel (akıldışı) kullanımı dikkat çekmektedir. Bu konuda kaliteli kaba yem üretiminde toprağın yapısı ve suyun kullanım düzeni önem arz etmektedir. Kaba yemler, düşük, orta ve iyi kaliteli yemler olarak değerlendirildiğinde bölgemizde ve ülkemizde kaliteli kaba yem açığı olduğu görülmektedir. Tane amaçlı yetiştirtilen arpa, buğday, tritikale, yulaf gibi yemlerin tanesi alındıktan sonra geriye kalan sap, saman ve anızları düşük kaliteli kaba yem olarak sınıflandırılır. Proje kapsamında susuz arazilerde yetiştirilen yeşil yemlerin (Buğday, arpa, tritikale vb) bulguları bu yemlerin sap, samana göre daha kaliteli kaba olduğunu göstermiştir. Bölgemizde rasyonel tarımsal üretim modeli uygulaması ile söz konusu yemlerin üretilmesi (yeşil olarak biçilmesi) ve rasyonlara katılması hem kaba yem açığını bir nebze olsa kapatacak hem de bazı metabolik hastalıklar önlenmiş olacaktır.
Kurak ve susuz arazilerde yetiştirtilen ayçiçeği bitkisinin yeşili ve silajından elde edilen bulgular dikkat çekicidir. Sulama yapılmadan üniversitemiz arazimizde yetiştirilen ayçiçeği bitkisi yeşilinden elde edilen verim oldukça iyidir. Besin madde içerikleri bakımından incelendiğinde (ham protein, ham yağ, ham selüloz, ham kül, nötral deterjan lif, asit deterjan lif, nispi yem değerleri, in vitro sindirilebilirlik) ayçiçeği yeşilinin bazı buğday, arpa ve tritikale çeşitlerine göre daha kaliteli olduğu tespit edilmiştir.
Literatür çalışmaları farklı sulama yöntemlerinin ayçiçeği verimi üzerinde etkili olduğunu göstermiştir. Sulanabilen ve nadasa bırakılan tarım arazilerine baharda bu bitkinin ekilip, ekim sonrası en az bir kere (Mart-Nisan ayları yağışlarının yetersiz olması durumunda 30. gün) veya daha fazla sulanması (ekim sonrası 60. ve 90. günler) ile bölgemiz yeni kaliteli bir kaba yeme kavuşacaktır. Sulanamayan kurak boş veya nadas tarım arazilerinde bu bitkinin verimi elbette az olacaktır, lakin bu yerlerin rasyonel planlama ile ekilmesi, hiç ekilmemesinden daha iyi olacak, böylece kaliteli kaba yem açığını bir nebze kapatılabilecektir.
Kurak ve susuz arazilerde yetiştirtilen aspir bitkisinin yeşili ve silajından elde edilen bulgular dikkat çekicidir. Aspirin ekim alanlarında son yıllarda artış mevcuttur ama daha çok tohumu için yetiştirilir. Aspir bitkisi kurağa, soğuğa ve tuzluluğa olan yüksek toleransı nedeniyle özellikle yağış miktarının düşük olduğu kuru tarım alanlarında nadas alanlarının azaltılması, ekonomik olarak değerlendirilmesi ve toprak muhafazası (erozyonu önleme) açısından büyük önem taşımaktadır. Proje sonunda aspirin biyolojik verimi, besin madde içeriği ve sindirilebilirlik oranı iyi sonuçlar vermiştir. Su ve tarım kaynaklarındaki ciddi daralmalar göz önüne alındığında kurak ve verimsiz sahalara aspir ekilmesi tarımsal üretime katkı sağlayacaktır.
Üniversitemiz arazisine ekilen ryegrass ve lenox yeşil bitkilerinde verim bazından istenilen sonuç elde edilememiştir. Merkez ilçeye ekilen ryegrass ve lenox bitkilerinin bulguları incelendiğinde ise hayvan besleme açısından besin madde içeriği ve sindirim denemeleri olumlu sonuçlanmıştır. Ancak, zirai anlamda (performans bakımından) bu bitkilerden elde edilen veriler düşük bulunmuştur. Bu anlamda söz konusu bitkilerin en az bir sulama yapılarak daha iyi olacağı düşünülmüştür. Ryegrass ve lenox yeşil bitkilerinin; kışlık ekilebilmesinin avantajı yanında toprak seçiciliği, tohumlarının küçük olması sebebiyle ekim zorlukları, kurak sonbahar ve kışta sulama ihtiyacı duymaları, söz konusu bitkilerin üretimde tecrübe istemesi gibi dezavantajları olduğu görülmüştür.
 

PROJENİN TOPLUMSAL KATKISI:

Kaba yemin bol ve ucuza yetiştirilmesi hayvancılıktaki maliyeti azaltacak ve karlılığı artıracaktır. 2024 yılında Burdur coğrafik ve iklim koşulları altında kolay yetiştirilebilecek alternatif kaba yemler elde edilecek ve bilimsel analizleri ile değerlilikleri ortaya çıkacaktır. Özellikle kurak arazilerde verimin az olması bu arazilerin etkin kullanılabilirliğini azaltmaktadır. Bundan dolayı proje sonunda elde edilecek veriler üreticilerimizle paylaşılacak, bu konuda gerekirse onlara eğitimler düzenlenecektir.
Bu proje, düzensiz yağış alan verimsiz meraların ıslah edilebilme potansiyelini ortaya koyacaktır. Meranın sürdürülebilirliğinin ortaya konulması bölgemiz hayvancılık sektörü için örnek oluşturacaktır. Gerçekleştirilecek olan münavebeli ekstansif besi ile ıslah edilen meraların otlatma kapasitesinin belirlenmesi planlanmaktadır
Besi maliyeti azaltılarak sektörün karlılığı arttırılacaktır. İşletme giderlerinin büyük kısmını (%50-60) yem giderleri oluşturduğundan dolayı beslemedeki giderlerin azaltılması üreticilere fayda sağlayacaktır. Bu proje ile Burdur Mehmet Akif Ersoy Veteriner Fakültesi Hayvan Besleme ve Beslenme Hastalıkları Anabilim dalında kurulacak olan yem analiz laboratuvarında söz konusu bitkilerin ya da Burdur bölgesi ve çevre bölgelerden getirilecek olan yemlerin besin madde analizleri (Kuru madde, Ham protein, Ham selüloz, Ham yağ, Ham kül, Ancom fiber 2000, Daisy Incubator ve gaz üretim tekniği) belirlenecek bu sayede daha uygun ve daha ekonomik rasyonlar yapılarak üreticilere destek sağlanacaktır. Söz konusu laboratuvar bu bölgede ve çevre bölgelerdeki üreticilere hizmet verecektir. Üreticilerimizin getirdikleri yemler bu laboratuvarda analiz edilecek ve üreticilerimize işletmede haiz olan yemler doğrultusunda rasyon desteği verilecektir.
Proje sonunda multidisipliner bir çalışma yapılacak bu doğrultuda diğer anabilim dallarıyla işbirliği içeresinde olunacak ve bu bölgede bulunmayan Kaba Yem Kalite Analiz Laboratuvarı ve Metabolik Hastalıklar merkezi kurulacaktır. Kaba yem analiz laboratuvarının aktif kullanılması ile yetiştiricilerin ekonomik ve sağlıklı yemleme yapması sağlanacaktır.
Üniversitemiz çiftliğine hasılmatik sistemi kurulmuştur. Bu sistemden her gün taze hasıl elde edilmekte ve bu sulu yeşil yemler üniversitemizde bulunan büyükbaş hayvanların rasyonlarına her gün taze olarak katılmaktadır. Özellikle kaba yem sıkıntısı çekilen kış aylarında bu yeşil yemler kaliteli kaba yem açığını kapatmak için alternatif bir yöntem olacaktır. Ayrıca, kaba yemin hayvana en yakın yerde üretilmesi büyük bir lojistik avantaj sağlayacaktır. Üreticilerimize hasılmatik sistemler hakkında bilgiler verilecek ve eğitimler düzenlenecektir. Bu bölgede hasılmatiğin kullanılabilirliği ve yaygınlaştırılması sağlanacaktır. Böylece kaba yem eksikliğinde taze hasılların rasyonlara katılması ile daha uygun, daha ekonomik ve daha sağlıklı hayvancılık yapılacaktır.